Podstawy gięcia CNC: stempel i matryca, gięcie powietrzne kontra dogniatanie, promień wewnętrzny i sprężynowanie — wszystko, co warto wiedzieć, zanim wyślesz rysunek do wyceny.
Gięcie blach to obok cięcia najczęstsza operacja w obróbce blach. Pozwala z płaskiego, wyciętego detalu uzyskać przestrzenny kształt — obudowę, ceownik, kątownik, wspornik czy osłonę — bez spawania. W tym poradniku wyjaśniamy, jak działa gięcie na prasie krawędziowej CNC, co decyduje o dokładności i powtarzalności zagięcia oraz jak przygotować detal, żeby wycena i realizacja poszły sprawnie.
Zasada jest prosta: blachę układa się na matrycy z rowkiem w kształcie litery V, a stempel (narzędzie górne) dociska ją w dół. Materiał odkształca się plastycznie i powstaje zagięcie o określonym kącie i promieniu wewnętrznym. W prasie krawędziowej CNC głębokość zejścia stempla, pozycja zderzaków tylnych (które ustalają miejsce gięcia) i kolejność operacji są sterowane numerycznie — dlatego kolejne sztuki wychodzą takie same.
Pojęcia, które pojawią się przy każdym zleceniu gięcia:
| Pojęcie | Co oznacza |
|---|---|
| Kąt gięcia | kąt, pod jakim zaginamy kołnierz (najczęściej 90°, ale także kąty ostre i rozwarte) |
| Promień wewnętrzny | zaokrąglenie po wewnętrznej stronie zgięcia — nigdy „ostre zero" |
| Matryca V | rowek, w który wciskany jest materiał; jej szerokość wpływa na promień, siłę gięcia i minimalną długość kołnierza |
| Linia gięcia | oś, wokół której zaginany jest kołnierz; od niej liczy się odległości otworów i wycięć |
| Rozwinięcie | płaski wymiar detalu przed gięciem, uwzględniający naddatek na gięcie (współczynnik K) |
| Sprężynowanie | częściowy „powrót" materiału po zwolnieniu nacisku — kompensowany nastawami maszyny |
Gięcie powietrzne (air bending) — stempel nie dociska blachy do dna matrycy; kąt wynika z głębokości wciśnięcia. To metoda najbardziej uniwersalna: jedną matrycą uzyskasz różne kąty i potrzeba mniejszej siły, ale sprężynowanie jest większe, a kąt wymaga kompensacji w nastawach.
Dogniatanie / kalibrowanie (bottoming, coining) — blacha jest dociskana do matrycy. Daje dokładniejszy i bardziej powtarzalny kąt oraz mniejsze sprężynowanie, ale wymaga znacznie większej siły i narzędzi dobranych pod konkretny kąt i promień.
W praktyce większość detali gnie się powietrznie — jest to elastyczne i ekonomiczne. Jeśli zależy Ci na bardzo dokładnym kącie (np. elementy pasowane, obudowy składane z wielu części), zaznacz to w zapytaniu — rozważymy kalibrowanie.
Promień wewnętrzny nie jest dowolny — wynika z narzędzia i materiału. Przy gięciu powietrznym promień wewnętrzny dla stali to w przybliżeniu 0,16 × szerokość matrycy V, a matrycę dobiera się typowo na 6–10 × grubość blachy. Dla blachy 2 mm oznacza to matrycę ok. 12–16 mm i promień rzędu 2–2,5 mm. Jeżeli projekt wymaga innego promienia, trzeba to zaznaczyć — dobór narzędzia wpływa też na minimalną długość kołnierza, który musi oprzeć się o oba ramiona matrycy.
Sprężynowanie to częściowy powrót materiału po zwolnieniu nacisku: zgięty kąt otwiera się o kilka stopni. Im twardszy materiał i większy promień względem grubości, tym większe sprężynowanie — stal nierdzewna sprężynuje wyraźniej niż stal czarna, a aluminium zależnie od stopu. Kompensujemy je, zadając kąt nieco mniejszy niż docelowy; przy seriach pierwsza sztuka jest sprawdzana i nastawy korygowane. Więcej o tym, jak zachowują się różne materiały, piszemy w artykule gięcie stali nierdzewnej, aluminium i ocynku.
Prześlij rysunek lub model — przygotujemy rozwinięcie i wycenę. Realizacja w Zawadzie koło Tomaszowa Mazowieckiego, wysyłka kurierem w całej Polsce.
Blacha jest układana na matrycy z rowkiem V, a stempel dociska ją w dół, tworząc zagięcie o zadanym kącie i promieniu. Kąt zależy od głębokości wciśnięcia stempla (gięcie powietrzne) lub od dociśnięcia materiału do matrycy (dogniatanie). W prasach CNC pozycja stempla, zderzaki tylne i kolejność gięć są sterowane numerycznie.
Nie. Każde gięcie ma promień wewnętrzny, zależny od grubości blachy i szerokości matrycy. Projektuj zagięcia z promieniem — ostre zero nie jest wykonalne i grozi pękaniem materiału.
Przy gięciu powietrznym promień wewnętrzny dla stali wynosi w przybliżeniu 0,16 × szerokość matrycy V, a matrycę dobiera się zwykle na 6–10 × grubość blachy. W praktyce bezpieczne minimum to promień zbliżony do grubości blachy; dla stali nierdzewnej i aluminium stosuje się większe promienie.
Sprężynowanie to częściowy powrót materiału po zwolnieniu nacisku — kąt po gięciu jest nieco większy niż kąt stempla. Kompensuje się je przez dogięcie o kilka stopni więcej (nastawy maszyny) albo przez dogniatanie do matrycy.
Rysunek z wymiarami i kątami gięć lub model 3D (STEP) z gięciami — przeliczymy rozwinięcie. Dodatkowo materiał, grubość, liczbę sztuk oraz wymagane kąty, promienie i tolerancje.
Marketstal — centrum obróbki blach: cięcie laserowe, gięcie CNC, spawanie i obróbka powierzchni. Tniemy i gniemy wyłącznie nasz materiał; realizacja i wysyłka kurierem w całej Polsce. Parametry (promienie, kąty, tolerancje) zależą od materiału, grubości i geometrii; wykonalność potwierdzamy po analizie rysunku lub modelu.
